Peza do día: O mapa de Fontán

29/05/2020 | xeral
museo_ourense_mapa Fontan

#aculturasegue

Domingo Fontán Rodríguez é un home moi recoñecido pero pouco coñecido. Desde 2004 unha fundación leva o seu nome e terma exemplarmente da súa memoria. Naceu no lugar de Porta de Conde, ao pé de Caldas de Reis, en 1788 e era membro dunha familia de «no escasa fortuna». Estudou en Noia cun tío crego, logo en Santiago. Precoz e extraordinario estudante, finalizou as carreiras de Filosofía e Letras, Teoloxía e Matemáticas, en cuxa facultade, logo doutras ocupacións docentes, foi catedrático de Matemáticas Sublimes desde 1828. Propietario dunha fábrica de papel en Noia, deputado nas Cortes e director do Observatorio Astronómico de Madrid foi un polifacético ilustrado tardío e morreu en Cuntis en 1866 despois dunha intensa e produtiva vida.

O seu mapa cartográfico, de gran rigurosidade e precisión é o primeiro realizado en España con medicións matemáticas. Para elo primeiro fixou a posición exacta da Torre do Reloxo da Catedral de Santiago por medio de medicións cun sextante. Segundo, fixou unha base entre o lugar de Formarís e a Lomba de Boisaca, para logo calcular os lados do triángulo inicial e a latitude, lonxitude e altura dos vértices, e a continuación ir replicando o proceso por todo o territorio occidental. Terceiro, mide unha nova base no Corgo, Lugo, para poder establecer as medicións na parte da Galicia oriental e o empate con Asturias, Zamora e León. Cuarto, para a altitude usou cálculos barométricos, con axuda do seu irmán, quen medía a presión e temperatura en Noia ao tempo que el o facía no punto no que se encontrase.

A realización do mapa foi posible polo seu esforzo e fortuna. En total foron uns 17 anos de traballo, no que montou 467 estacións xeodésicas en Galicia, 43 en Asturias, León e Zamora, e 3 en Portugal.

Ao inxente traballo de recollida de datos numéricos e esbozos de campo, engadíaselle logo a elaboración deles ata convertelos en información sobre o papel. Declarou que «conocía los 3.600 curatos y cinco catedrales y haber recorrido más de 10.000 pueblos, escuchando las quejas». Seguramente ninguén coñeceu mellor Galicia.

O mapa está elaborado a escala 1:100.000 e cada unha das doce follas, mide 58 x 72 cm, polo que o seu tamaño conxunto, montadas as follas, é de 2,16 x 2,32 m.

Máis información na Peza do mes de xaneiro de 2017

Peza do día: Lápida honorífica romana

28/05/2020 | xeral
lapida_romana_museo_ourense

#aculturasegue

Un dos números de inventario máis antigos do museo, o CE000308, corresponde a unha lápida honorífica do emperador Adriano, datada no 132, procedente de Nocelo da Pena (Sarreaus, A Limia).

Cando a ermida de San Pedro se arruína, o abade de Nocelo da Pena, Antonio Bugallal, trasládaa en 1835 ao adro da igrexa parroquial de San Lourenzo de Nocelo da Pena facendo con ela e outras tres inscricións o pedestal dun cruceiro. En 1897 foi trasladada ao Museo xunto coas outras tres inscricións aparecidas no mesmo lugar.

Trátase dunha placa rectangular de 45 x 77 x 10 cm, cunha inscrición en sete liñas, -as dúas primeiras liñas perdéronse ao retirala do seu primitivo asentamento na referida capela-, xa que as primeiras transcricións que se realizaran do epígrafe as incluían. Os laterais parecen estar intactos.

O texto latino cicelado en capital cadrada, ocupa toda a superficie da parte anterior e está parcialmente perdido. Só se conserva:

AE NEP / TRAIANO HADRIA/NO AVG PONTIF / MAX TRIB POT XVI / COS III P P CIVITAS

A transcrición do texto completo sería a seguinte: [(Imp(eratori) Caes(ari) divi Traiani Parthici (filio) divi Nervae nep(oti)] Traiano Hadriano Aug(usto) Pontif(ici) max(imo) Trib(unicia) pot(estate) XVI cons(uli) III p(atri) p(atriae) civitas (Limicorum.).

Peza do día: Mosaico da Cigarrosa

27/05/2020 | xeral
mosaico_ourense_museo

#aculturasegue

O mosaico (“opus tessellatum“) é un tipo de pavimento empregado como elemento decorativo nos solos fabricados a base de teselas (pezas cúbicas máis ou menos regulares) compostas de diversos materiais: pedras de varios tipos, entre as cales sobresaen os mármores de diferentes tons; vidro transparente e coloreado ou ben opaco, cerámica (incluso vidrada) ou pasta vítrea. A ornamentación dos mosaicos podía ser de motivos figurados (escenas da vida cotiá, episodios mitolóxicos) ou de elementos xeométricos. Decoraban espazos públicos, edificios oficiais, residencias imperiais ou casas de personaxes de certa relevancia social.

Este mosaico de tema mariño atopouse en 1972 nun xacemento en A Cigarrosa (Petín, Valdeorras) onde xa se descubriran no ano 1969 (polo grupo “Os Escarbadores”, coa supervisión e apoio do Museo) outros dous mosaicos con composicións da mesma temática que revestían o fondo e as paredes de dúas piscinas. Dese mesmo xeito, este fragmento pertence a un mosaico que cubría unha estancia cuadrangular á que se accedía por unha escalinata. Os muros desa estrutura estaban recubertos por un zócalo axadrezado formado por teselas grandes de diferentes cores e a decoración do pavimento consistía en peixes, ameixas ou golfiños, colocados de xeito aleatorio e coa presenza das “moscas de auga” e os trazos ondulados para suxerir os movementos da auga. Probablemente o mosaico pertenceu a unhas infraestruturas que incluían un conxunto termal. Segundo o estado actual das investigacións, as “moscas de auga” coas que se representa a auga neste mosaico son típicas dos pavimentos musivos de Galicia. Ademáis, este motivo ornamental podría indicar a existencia dun obradoiro itinerante que tería o seu epicentro en Lugo.

Cando este interesante conxunto termal se descubriu e se estaba dando a coñecer a súa importancia e significado, a zona viuse afectada pola traza dunha nova vía de comunicación pública: o acceso centro pola marxe esquerda do río Sil. O director do Museo naquelas datas, Ferro Couselo, desolado, recolleu os fragmentos que se puideron recuperar, ingresándoos nas coleccións do Museo, onde recentemente foron de novo restaurados. E son as únicas testemuñas dun gran complexo termal de finais do século III ou comezos do IV  situado nun lugar privilexiado que ben puidera ser Forum Cigarrorum das fontes clásicas.

Máis información na Peza do mes de novembro de 2009

Peza do día: Áureo de Claudio procedente de Castromao

26/05/2020 | xeral
áureo_castromao

#aculturasegue

Esta moeda de ouro acuñada nas cecas imperiais de Roma, atopouse formando parte dun conxunto de sesenta e cinco moedas gardadas no interior dunha xerra cerámica escondida nunha das estruturas construtivas da plataforma baixa do xacemento de Castromao (Celanova) durante a escavación realizada no ano 1970. Nesa mesma campaña houbo outro achádego importante: a tabula hospitalis, que no seu texto dá conta do pacto de mutuo apoio entre a comunidade dos Coelerni, os habitantes de Castromao e a súa contorna, e Gneo Antonio Aquilo Novaugustano, xefe dunha unidade militar romana, a Cohors I Celtiberorum.

No anverso da peza podemos observar a cabeza do emperador Claudio que mira á dereita, con coroa de loureiro rodeada por unha lenda que en sentido de dereita á esquerda permite ler: TI. CLAVD. CAESAR AVG. P.M. TR. P. VI. IMP. XI. Temos aquí o nome completo do emperador, acompañado da mención do desempeño de dous cargos, o que permite precisar a data de acuñación nos anos 46-47, xa que é o momento no que coincide o desempeño das maxistraturas, a Tribunicia potestade e o nomeamento de Emperador. No seu reverso aparece un arco trunfal, coa inscrición DE BRITANN, coroada por unha estatua ecuestre do emperador flanqueado por dous trofeos. O módulo da peza é de 18 mm e o seu peso 7,82 grs. A gráfila de puntos non está completa, apreciándose un lixeiro desprazamento dos cuños sobre o cospel, máis notorio no reverso.

Máis información na Peza do mes de novembro de 2000

Peza do día: Coitelo “tipo Simancas” do Conxunto arqueolóxico natural de Santomé

24/05/2020 | xeral
coitelo_simancas_ourense

#aculturasegue

Esta peza inaugurou en 1999 a “Peza do mes” que hoxe en día segue publicando dixitalmente o Museo para o estudo e divulgación dos seus fondos arqueolóxicos, artísticos, documentais ou bibliográficos.

Este coitelo é característico da cultura material tardorromana da Meseta, que alcanza o NW como un elemento máis das relacións entre ámbalas dúas áreas. O coitelo “tipo Simancas”, considerado durante moito tempo un dos elementos máis emblemáticos das denominadas “Necrópolis del Duero”, consta de dúas partes: o coitelo propiamente e a vaíña. O coitelo é sempre de ferro, formando unha soa peza a folla e o espigón. Caracterízase por ter un lado curvo e afiado, cun escote na zona máis próxima ao mango, e o dorso recto, sen corte e máis groso. O mango ou empuñadura, que non se conserva, podía ser de bronce, ferro, óso ou madeira e iría suxeito á folla por medio do espigón. A vaíña ten dúas partes: unha funda de coiro ou madeira e unha prancha de bronce dobrada sobre sí mesma, que enmarca a vaíña a modo de armazón exterior. Na de Santomé, soamente se conserva a parte desta cantoneira correspondente ao lado recto do coitelo, decorada cunha especie de festonado na beira. As dúas partes estaban unidas por un vástago en S con argolas, polas que pasaba unha cinta para suxeitar o cinto. Leva, a modo de conteira, un remate inferior decorado cunha esfera que vai unido ao corpo da vaíña por dúas molduras.

A presenza desta peza en Santomé, no ambiente dun poblado rural agrícola-gandeiro ao que non se lle supon ningunha funcionalidade militar reforza a hipótese de que estes utensilios, que posiblemente na súa orixe tiveron unha finalidade relacionada co mundo do exército, pasaron ao mundo civil converténdose en objectos de uso cotián, con fins venatorios, e como tales serían empregados polos diferentes grupos sociais que poboaron a Península na tardorromanidade.

Máis información na Peza do mes de febreiro de 1999

← entradas máis antigas