Vídeo da evolución histórica do Conxunto Arqueolóxico Natural de Santomé

28/03/2020 | destacado | xeral

#aculturasegue

Vídeo realizado para a exposición organizada polo Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense en 2019-2020: «Santomé. Conxunto Arqueolóxico Natural» que recrea de xeito cronolóxico as súas distintas fases culturais:

Fase I: Creación do castro de Santomé no inicio do século I d. C. situado nun meandro do río Loña, caracterizado por vivendas de esquinas redondeadas, foxo, muralla e torreón defensivo.

Fase II: Dende mediados do século I d. C. vaise notando a influencia da cultura romana nas construccións angulares dentro e fora do castro.

Fase III: A partir dos anos 80 do século I d. C. densifícanse as estructuras da croa e novas construccións romanas organizan o poboado cunha traza ortogonal.

Fase IV: Última fase de vida do castro nos primeiros anos do século II d. C. .

Fase V: Abandono do castro, que se inicia a mediados do século II d. C. e durará un século.

Fase VI: Dende mediados do século III d. C. ata comezos do século V d. C. edifícanse extramuros dúas vivendas -domus- seguindo o modelo característico das villae romanas. Unha delas presenta un sistema de calefacción coñecido como “trébede”.

A mediados do século V d. C. prodúcese o abandono total do castro e das domus, converténdose no xacemento que chega ata nós e que hoxe conforma o Conxunto Arqueolóxico Natural de Santomé.

 

Peza do día: Fotografía do Teatro Principal

27/03/2020 | xeral
1

#aculturasegue

Tamén chamado “de la Paz”, por estar situado na rúa dese fermoso nome, denominación coa que se conmemoraba un acto hoxe prohibido: un abrazo, xesto que puña fin a unha guerra en 1839. Ao redor dese ano parece que se construíu o teatro. Feito á moda da época: “á italiana”, é dicir, con varios pisos para palcos que delimitan o patio, cun deseño en ferradura e disposición radial para que o público visualice mellor a escena. A ornamentación, con telóns e pinturas alusivas a escritores e motivos teatrais, contribuía á formación da atmosfera adecuada para a representación da imitación da vida.

O teatro tivo ao longo da súa historia varias reformas. Quizais a máis importante foi a de 1915, cando se adapta ao uso como cinema. De todos os modos, seguiu ata 1975 acollendo funcións, actuacións e diversos actos, aínda que as sesións de cine eran o usual. Tiña como norma non estrear película algunha e tan só exhibir en “rigoroso reestreo”, como diría con sorna algunha das persoas usuarias, o que o levou finalmente ao peche.

Á situación de abandono posterior reaccionou a sociedade civil cunha campaña chamada “Salvemos o Principal”, cuxa loita logrou que o edificio fose adquirido para uso público e reformado a finais dos anos 80, momento ao que corresponden as imaxes que compartimos que forman parte do fondo documental do Museo, e son da autoría do fotógrafo Fernando del Río. Hoxe, no Día Mundial do Teatro, lembramos ese edificio no que se seguen a ofrecer historias nas que os actores mostran a súa valía para disfrute de todos os espectadores.

Peza do día: Vasilla dos Pontos

26/03/2020 | xeral

#aculturasegue

Recipiente aberto, de 41,5 x 31,1 x 0,9 cm, de morfoloxía xeral globular, perfil cónico-convexo e paredes semigrosas, con dous ocos simétricos o carón do bordo. A base é cónica e remata nun umbo irregular, o galbo é cónico-redondeado e limita co colo (convexo-redondeado) a través dunha carena horizontal. Tamén conta cun bordo lixeiramente exvasado e un beizo labiado. Con respecto á pasta, presenta unha textura heteroxénea, semicompacta, con desgraxantes de tamaño medio-groso en cuarzo/mica e variedades tonais cincentas alaranxadas e vermellas. No caso das superficies interior e exterior, amosan cores desiguais alaranxadas/cincentas, e texturas groseira e semigroseira, respectivamente. A cocción é alterna (redutora no interior e oxidante no exterior). A decoración concéntrase no exterior -entre a carena e o beizo-, e componse dunha trama irregular de trazos inciso-paralelos, delimitados cun segundo trazo subcircular.

A peza procede dos traballos de prospección arqueolóxica realizados no lugar de Os Pontos (Calvos de Randín, Ourense). O director da intervención interpreta a peza como unha cerámica de Tipo Penha, coa forma 1B da tipoloxía do Dr. V. Oliveira Jorge, correspondente a cronoloxías calcolíticas. Tras a reconstrución da peza -407 fragmentos- pódese constatar que os riscos da decoración terían sido realizados probablemente coa axuda dun punzón, xunto cos dous orificios simétricos -separados 5 cm- de corte cónico, furados de fóra cara dentro (de 1-0,5 cm) e que poderían servir como elementos de suspensión. Por último, e a falta dun contexto arqueolóxico mais preciso, o seu uso estaría relacionado co receptáculo de alimentos sólidos e/ou líquidos.

Peza do día: Bacín

25/03/2020 | xeral
Bacin

#aculturasegue

¡AGUA VA!

Unha ordenanza de Ourense do 1556 estipulaba que todos os sábados os veciños limpasen o seu espazo de rúa, que recollesen o ciscallo e esterco e que non tirasen lixo nin “bacenda”, é dicir, que non baleirasen os bacíns na rúa. Aínda que eran coñecidos dende época medieval o seu uso  xeneralízase entre os séculos XVI e XVIII ao abeiro das melloras hixiénicas. Usábanse para a evacuación de excrementos humanos, como a bacinilla, que non é outra cousa que un bacín baixo. O vidrado interior, que o impermeabilizaba, e a súa altura facilitaba o seu uso. Para baleiralos, como advertencia aos viandantes era preceptivo que o veciño que quería lanzar augas sucias, antes anunciase por tres veces a acción por medio da expresión ¡agua va!, de modo que a persoa que circulase por debaixo da ventá puidese pórse a cuberto. O  exemplar da imaxe procede do antigo Pazo episcopal, atopado nas escavacións do ano 2003 en relación cun cano de desaugue construído en 1585. Conservamos outro de similar factura procedente da Casa dos Gayoso (hoxe Confederación de Empresarios de Ourense).

Máis información: Peza do mes de setembro de 2008

Peza do día: Capitel do Lavatorio dos pés

24/03/2020 | xeral

#aculturasegue

Capitel exento labrado en granito, de 39 x 37 x 37 cm, no que se representa en relevo a escena evanxélica do Lavatorio. Na súa cara principal aparece Cristo no momento de lavarlle os pés a Pedro. Ao seu redor dispóñense as figuras de oito apóstolos sentados en parellas, en sacra conversación, e outros dous que asoman as súas cabezas nos ángulos. O autor, por falta de espazo para representar a todos os apóstolos, recorreu nalgúns casos á simboloxía dos seus atributos, podendo recoñecerse a Santiago pola cuncha de vieira. A transición da forma prismática rectangular do ábaco á circular da cesta faise por medio de follas trilobuladas carnosas e naturalistas, e por un plano circular que sobresae lixeiramente, recurso este que vai ser utilizado de xeito recorrente con posterioridade.

Esta obra, de inicios do século XIV, encádrase nese contexto de indefinición e transición que Moralejo definiu como “estilo ourensán”, caracterizado polo relevo profundo e acusado das figuras, o xeito de acomodalas, a redondez dos seus rostros e unha marcada tendencia ás formas xeométricas, claramente visible nos pregues das indumentarias. Un estilo forxado pola man dos escultores foráneos da Claustra Nova da catedral ourensá -de onde se considera procede tamén esta peza- que pervivirá no tempo, estendéndose durante a primeira metade do século XIV por distintos puntos de Galicia. Comezando pola catedral de Santiago será reinterpretado con posterioridade non só nos capiteis do claustro de San Francisco de Ourense senón noutros conventos franciscanos, e cuxa orixe última pódese rastrexar na portada abacial de Saint- Denis en Francia, tendo como punto intermedio o claustro gótico da catedral burgalesa.

Máis información: Peza do mes de novembro de 2002

 

← entradas máis antigas