Peza do día: Escudo de armas do Bispo Diego Zúñiga-Soutomaior

30/06/2020 | xeral
escudo_museo

#aculturasegue

Rematamos este repaso a algunhas das pezas máis senlleiras con este escudo de armas do Bispo Diego Zúñiga-Soutomaior procedente do edificio do Museo na Praza Maior.

Este escudo episcopal, do século XVII, segue o procedemento habitual da creación do brasón dos bispos, sobre todo dende o século XV pois, con anterioridade, pouco se diferencian as armas dun bispo das de calquera outro, xa que non se segue outra norma que a xeral, pero co paso do tempo vanse introducindo na práctica algúns elementos específicos. Pódese dicir que as armas dos dignitarios eclesiásticos corresponden ás do seu grupo familiar, pero pronto combinan as súas propias armas, en xeral colocadas en segundo lugar, coas do seu bispado, orde ou mosteiro, ben en dous escudos, nun escudo partido ou acuartelado. Tamén é habitual ver a combinación das armas maternas a continuación das paternas, e cando, como é habitual en España, se trata dun escudo acuartelado unha referencia dobre, á súa Igrexa (diocese propia ou a de orixe) e ao Rei, sendo tamén moi empregada a referencia ao Colexio Maior no que realizou os seus estudos eclesiásticos. Agora ben, sucede tamén con frecuencia que non contando cun brasón propio, o electo o defina no momento inmediato á súa designación.

No tempo histórico, e en Ourense, pódense ver as diferenzas no contraste que ofrece o noso escudo con outras armas episcopais documentadas no propio edificio, sexan as do bispo don Pedro González de Acevedo, -situado na fachada sobre a rúa do Bispo Carrascosa-; ou o escudo coas armas en pedra de don Xoán Manrique de Lara que se conserva na galería do primeiro andar sobre o xardín. Esa situación é reveladora dos progresos normalizadores que na heráldica hispánica, pero tamén na doutros países europeos, se produciu nos séculos XVII e XVIII, etapa na que se formulou unha teoría heráldica xeral ata ese momento moi flexible.

Máis información na Peza do mes de decembro de 2006

Peza do día: Phalera

29/06/2020 | xeral
falera_museo

#aculturasegue

O termo “phalera”, de orixe grega, foi usado polos romanos para designar cousas diferentes aínda que vinculadas entre sí, en tanto en canto serve para definir obxectos metálicos ornamentais relacionados co exército. Trátase pois dun vocábulo polivalente, que fai referencia ao disco metálico decorado con diferentes motivos e ornamentacións iconográficas, do que se poden sintetizar dúas funcións básicas. Unha delas formando parte das gornicións dos cabalos, ben como simples obxectos decorativos pendendo das gornicións, ou servindo como pezas de unión das correas que forman os arreos. Outra das súas funcións era a de servir como condecoracións militares. Tampouco debemos esquecer que o nome tamén se lle aplicou a unha xoia feminina, que por levarse colgada do pescozo, recordaba o aspecto das “phalerae”.

En concreto, a utilidade da peza que nos ocupa parece estar relacionada co complexo mundo das condecoracións militares, “dona militaria”.

As “phalerae” aparecen mencionadas en moitas inscricións e decorando monumentos funerarios, xunto a outras condecoracións como as coroas e os brazaletes. Sen embargo, aínda que non foi posible determinar con exactitude o rango que ocupaban entre o resto das condecoracións, nin en qué circunstancias concretas se concedían, parece admitido que lles eran outorgadas aos simples soldados e a outros militares ata o grao de centurión.

Ésta foi atopada na Cidá do Castro de San Millán en Cualedro. Trátase dunha placa cuadrangular con catro argolas circulares nos ángulos, unidas entre si mediante catro pares de arquiños en forma de ferradura que servían para as correas. Na parte central o disco toma forma antropomorfa, mostrando un mascarón feminino de trazos esquemáticos en ríxida disposición frontal, cun peiteado de grandes ondas lonxitudinais e toucado por un veo que segue a moda do século III ou posterior.

Máis información na Peza do mes de outubro de 2000

Peza do día: Xerra procedente do enxoval dunha cista da Praia da Rola

26/06/2020 | xeral
xerra_museo

#aculturasegue

En setembro de 1996 Xavier Perdiz fai unha chamada urxente ó Museo alertando sobre unha posible descoberta na praia da Rola, nas beiras do encoro das Conchas en Muíños. Un coche todoterreo afundira unha pedra e por baixo dela se albiscaba o que podía ser unha cerámica. Francisco Fariña, daquela director do Museo, achegouse ó lugar na súa compaña e na de Rubén Perdiz e Xurxo Gamallo, identificando unha cista, formada por cinco lousas, pequenas e irregulares, chantadas e cubertas parcialmente por outras dúas horizontais, vencidas polo peso da roda do coche. O enxoval cerámico atopado no seu interior correspondía a un enterramento individual, moi semellante ós outros exemplos de cistas do primeiro Bronce en Galicia. Ademáis, a presenza de restos óseos calcinados indicaba un ritual de cremación previo, tamén atribuíble ó horizonte do Bronce inicial, cunha cronoloxía que debemos situar entre os anos 1900-1500 a. C. , e que responde a unha das formas dos diversos rituais de enterramento que coa súa ampla variabilidade, segundo a opinión de Cuevillas, define un dos rasgos peculiares desa etapa en Galicia e no NW Peninsular, con vínculos e relacións con fenómenos coetáneos doutros finisterres atlánticos.

Esta peza cerámica do enxoval é unha xerra con perfil en S, corpo globular e colo desenvolto, con asa de cinta que sae da panza (onde se insertou mediante botón cravado na parede, punto polo que rompeu) e acada o bordo, cun tipo semellante ó que é doado ver nalgunhas pezas das cistas da Pedrosa e doutros xacementos galegos.

Máis información na Peza do mes de xuño de 2001

Peza do día: O recordo das xoias. Parada Justel

25/06/2020 | xeral
o_recordo

#aculturasegue

Esta obra é unha das pezas senlleiras da colección de Belas Artes do Museo e un dos cadros máis coñecidos, reproducidos e aprezados no conxunto da produción do seu autor, o pintor ourensán e membro da Xeración Doente, Ramón Parada Justel (1871-1902).

O recordo das xoias, un óleo sobre lenzo de 151 x 117 cm, representa unha muller nova, atractiva e elegante, que se detén a contemplar, cunha expresión á vez nostálxica e introspectiva, o escaparate dunha xoiería. A figura aparece de perfil, nunha pose informal, sostendo un paraugas coa man esquerda mentres achega a dereita ao seu rostro. O tema afástase da espectacularidade e o melodramatismo dominante nas últimas Exposicións Nacionais, reproducindo unha imaxe cotiá da vida urbana contemporánea, reflexo da nova burguesía emerxente, que resulta anovador e orixinal.

Está datado en 1901, na fase final da vida do artista, quen falecerá o 13 de maio de 1902, con tan só 32 anos de idade.

Máis información na Peza do mes de setembro de 2012

Peza do día: Figa romana de Santomé

23/06/2020 | xeral
MPORFCE005270_3_SEQ_004_R

#aculturasegue

Amuleto de bronce representando unha figa, co consabido xesto do dedo polgar da man dereita introducido entre o índice e medio, simbolizando a unión de ambos sexos. Seguramente formaría parte dun amuleto máis complexo no que se combinaría a figa e un falo. A unión de ambos signos apotropaicos reforza o sentido de obrigar á mirada fascinadora a alongarse, ante a visión do xesto impúdico. A súa fabricación en bronce, no mundo romano, afonda nas virtudes filactéricas dos metais e no caracter enigmático da ciencia dos ferreiros, fabricantes dos amuletos. En épocas posteriores, a súa extensión a outros materias como o acibeche, redunda no dobre valor do amuleto, pola súa forma simbólica e polo material no que están feitos. Os amuletos son obxectos de caracter máxico aos que se lles atribúen poderes protectores.

Esta figa, procedente do Conxunto Arqueolóxico-Natural de Santomé, apareceu na campaña de 1987 sobre a rúa empedrada que dá acceso e comunica o poboado da parte inferior co castro, nun contexto da segunda metade do século I d. C., asociada a cerámica de paredes finas, Terra Sigillata Sudgálica e diferentes tipos de lucernas.

Esta peza formou parte recentemente da exposición “Santomé. Conxunto Arqueolóxico Natural” organizada polo Museo Arqueolóxico na sala de exposicións temporais de Afundación.

Máis información sobre esta figa na Peza do mes de abril de 2008

← entradas máis antigas entradas máis recentes →