Peza do día: Fuste do humilladoiro de San Francisco

02/04/2020 | xeral

#aculturasegue

Fuste de cruceiro de sección circular, de 140 x 20 cm, ornado na súa parte baixa polas figuras de Adán e Eva no momento posterior a sucumbir á tentación da serpe, que contempla a escena enroscada no tronco da árbore da “ciencia do ben e o mal”. Na parte superior, catro anxos de corpo enteiro circundan o fuste apoiados en peañas. Visten unha dobre túnica de pregues tubulares e de caída vertical, e portan nas súas mans filacterios, e a cruz e a balanza, símbolos precursores do triunfo do sacrificio da cruz sobre o pecado e a morte. Por riba das súas cabezas, e rematando a árbore do cruceiro, unha fermosa fronde serviría de base para soster un crucificado e unha imaxe da Virxe co Neno, tal e como aparece ilustrado nun manuscrito do século XVIII, atribuído ó P. Sarmiento que se conserva neste Museo.

Segundo dito manuscrito, o fuste procede do Humilladoiro que existía no camiño do convento “junto al Bosque de San Francisco”. Neste documento represéntase a obra completa da que formaba parte, hoxe tristemente desaparecida. Así, o cruceiro estaba formado por unha plataforma de catro chanzos de sección cadrada, pedestal, fuste e cruz, cuberto cun teito apoiado en catro piares graníticos de sección octogonal. Ata nós só chegaron o fuste e dúas pedras pertencentes a un dos piares cunha inscrición co nome do dedicante e a data -1460-, en letras góticas. Os milladoiros sitúanse nas encrucilladas, lindes de parroquias ou nos adros das igrexas. Neles os peregrinos amorean pedras por unha promesa cumprida ou como ritual funerario. O cruceiro, en moitos casos evolución do humilladorio, ten unha orixe incerta, aínda que se ten por creación gótica, vinculada ás ordes mendicantes, especialmente aos franciscanos.

Máis información: Peza do mes de abril de 2004

 

Peza do día: IL TERZO LIBRO de Sebastiano Serlio

01/04/2020 | xeral
2011_10_p3-295x400

#aculturasegue

#DiadasArtesGalegas

Con motivo do Día das Artes Galegas, adicado á figura de Domingo Antonio de Andrade (1639-1712), un dos máis significativos arquitectos do Barroco compostelán e gallego, o Museo Arqueolóxico de Ourense presenta unha das xoias do seu Patrimonio bibliográfico e gráfico: Il Terzo Libro do pintor e arquitecto boloñés Sebastiano Serlio (1475-1554), iniciador da tratadística arquitectónica italiana do século XVI e considerado como o teórico máis importante do Cinquecento para a arquitectura española.

Boa proba da aceptación da obra de Serlio, composta dun total de sete libros máis un chamado extraordinario e outro manuscrito, son as 56 edicións do tratado durante os séculos XVI e XVII, ademáis de ser traducido a diferentes idiomas. En España coñeceu unha temperá edición a cargo do arquitecto Francisco de Villalpando, editada en Toledo en 1552, e reimpresa en 1563. A primeira edición do Libro Terceiro é de 1540, correspondendo o exemplar custodiado no Museo a unha segunda edición, con adicións, de 1544, publicada en Venecia. No frontispicio da portada representa unha ruína clásica co topos “Roma quanta fuit ipsa ruina docet” (A grandeza de Roma demóstrana as súas propias ruínas”, que gozou dunha extraordinaria popularidade tanto na poesía como nas artes.

A influencia no ambiente artístico deste repertorio gráfico comentado foi enorme, sendo frecuente a súa presenza nas bibliotecas dos nosos arquitectos, caso de Andrade, proba do coñecemento e utilización do mesmo e da cultura humanística do arquitecto galego, autor él mesmo de “Excelencias, Antigüedad y Nobleza de la Arquitectura”, o primeiro libro deste xénero publicado en Galicia.

Más información: Peza do mes de outubro de 2011

Peza do día: Inmaculada de Juan de Juni

31/03/2020 | xeral

#aculturasegue

Representa á Virxe de pé, sobre a media lúa e unha serpe de grosas espiras, portando un libro aberto na man esquerda; na man dereita, hoxe perdida, levaría o ramo de azucenas símbolo da súa pureza. Mostra a cabeza ladeada, cos ollos entornados e espesos cabelos ondulados, cuberta cunha toca anoada sobre o peito, onde loce unha xoia redonda das habituais en Juni. As roupaxes envolven á figura, distribuíndose en grandes masas de avultadas pregaduras que determinan esas formas rotundas e redondeadas, correspondentes á serenidade expresiva do último período de produción do imaxineiro castelán. Non falta nesta escultura, de 127 x 50 cm, o característico movemento helicoidal, moi manierista. A excelente calidade da talla refórzase co dourado da policromía e o tratamento das carnacións, que contribúen a alcanzar a súa expresión final de acentuada naturalidade.

É obra documentada de Juan de Juni, quen a cita no seu testamento como encargo de dona Inés Pérez de Belmonte, en 1577, para a súa capela funeraria no convento de San Francisco de Ourense.  A imaxe, que supón a chegada ás nosas terras do influxo directo da escultura castelá do momento, obedece ao tipo iconográfico establecido por Juni na escultura da Purísima do retablo da Antiga de Valladolid e na da igrexa do Salvador de Arévalo (Ávila).  Corresponde á etapa final de produción do artista de orixe borgoñona quen personaliza, xunto a Berruguete, a principal contribución á escultura do renacemento español e que vai deixar unha profunda pegada en boa parte da escultura manierista galega ata comezos do século XVII.

Máis información: Peza do mes de marzo de 1999

 

Peza do día: Dolium de Santomé

30/03/2020 | xeral
19

#aculturasegue

Os dolia son recipientes de barro de corpo globular, que nalgúns casos chegan a acadar dous metros de alzada, usados normalmente no mundo romano para almacenar produtos agrícolas. Este que nos ocupa é de época Baixoimperial, ten 75 cm. de alto e unha capacidade de 212 litros e estivo exposto recentemente na exposición “Santomé. Conxunto Arqueolóxico Natural”. O seu bordo é entrante, con labio de sección triangular, aplanado oblicuamente (para asento dunha tapadeira ou opercula, hoxe perdida); a base é plana e de reducidas dimensións. Dos seus ombreiros saen dúas grosas asas, de sección bilobulada ó exterior e plana ó interior. A pasta é de cor avermellada con abundante desgraxante de cuarzo branco, recuberta ó exterior por unha capa de engobe fino e brillante de cor alaranxada, que se mantén principalmente na metade inferior.

Os dolia eran recipientes destinados tanto ao almacenaxe como para o transporte de produtos, sobre todo viño, como demostra a súa aparición en diferentes pecios. Ademais tamén se gardaba trigo, aceite, peras e uvas, ou alimentos en salmoira. Tamén se utilizaban para a cría e ceba do leirón, considerado un manxar para os romanos. O máis habitual é atopalos enterrados na terra para evitar o contacto do aire, ó tempo que contribúe a manter a súa estabilidade. Este que nos ocupa dá a impresión que nunca estivo soterrado, dada a dispersión dos fragmentos. Apareceu nunha estancia con acceso independente ó exterior, silo de cachotería e piso de terra apisoada, o que confirma que esta construción funcionaba como almacén en relación coa produción agrícola-gandeira. Este tipo de almacenaxe pon de manifesto unha nova concepción económica, con novos métodos de explotación agrícola, que son introducidos no NW coa chegada dos romanos.

Máis información en: Peza do mes de outubro de 2001

Vídeo da evolución histórica do Conxunto Arqueolóxico Natural de Santomé

28/03/2020 | destacado | xeral

#aculturasegue

Vídeo realizado para a exposición organizada polo Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense en 2019-2020: «Santomé. Conxunto Arqueolóxico Natural» que recrea de xeito cronolóxico as súas distintas fases culturais:

Fase I: Creación do castro de Santomé no inicio do século I d. C. situado nun meandro do río Loña, caracterizado por vivendas de esquinas redondeadas, foxo, muralla e torreón defensivo.

Fase II: Dende mediados do século I d. C. vaise notando a influencia da cultura romana nas construccións angulares dentro e fora do castro.

Fase III: A partir dos anos 80 do século I d. C. densifícanse as estructuras da croa e novas construccións romanas organizan o poboado cunha traza ortogonal.

Fase IV: Última fase de vida do castro nos primeiros anos do século II d. C. .

Fase V: Abandono do castro, que se inicia a mediados do século II d. C. e durará un século.

Fase VI: Dende mediados do século III d. C. ata comezos do século V d. C. edifícanse extramuros dúas vivendas -domus- seguindo o modelo característico das villae romanas. Unha delas presenta un sistema de calefacción coñecido como “trébede”.

A mediados do século V d. C. prodúcese o abandono total do castro e das domus, converténdose no xacemento que chega ata nós e que hoxe conforma o Conxunto Arqueolóxico Natural de Santomé.

 

← entradas máis antigas