O MAPOU e o aniversario de NÓS

03/08/2020 | xeral
_DSC0137

As pernas xa non respondían como antano. En 1950, Cuevillas mantiña o porte de dandi que o caracterizara desde os seus anos mozos, mais perdera a axilidade que requiría o traballo dun arqueólogo. Un arqueólogo que non pode ir ao campo non é un arqueólogo completo, pensaba Cuevillas. Á súa dereita, Luís Pericot está de visita en Galicia e para na casa de Cuevillas. Aproveitan para visitar o Castromao. Tres anos máis tarde, durante o III Congreso Nacional de Arqueoloxía, Cuevillas xa non pode acompañalo na subida ao Castro de San Cibrao de Las. Desde os anos trinta, Cuevillas sufría unha grave afección reumática. En calidade de farmacéutico, que nunca exerceu máis que en si mesmo, probou canto remedio saía, sen resultado.

A enfermidade privouno de ir ao campo mais favoreceu que puidese dedicarse ás grandes monografías que había confeccionar nesta época. A base estaba recollida nas décadas anteriores. Desde 1920 un inmenso traballo de estudo do territorio: o catálogo dos castros e das mámoas galegas, os estudos comarcais, plasmados en xeiras como a do Deza ou Melide, Calvos de Randín ou Parroquia de Velle. A escavación de estacións megalíticas ou de numerosos castros galegos e a sistematización da prehistoria galega. Todo dende o coñecemento das fontes antigas e das máis avanzadas teorías e métodos.

A intensa actividade despuntou na ciencia arqueolóxica. Na escola catalá de arqueoloxía, dirixida por Bosch Gimpera brillou pronto a figura de Cuevillas, por iso, cando o seu discípulo Pericot vén desempeñar a cátedra de Arqueoloxía da Universidade de Santiago en 1925 trae a misión -recomendada tamén por Obermaier- de buscar a Cuevillas e canalizar o seu traballo cara á Universidade. Desde 1928, xuntos, dirixen as escavacións do castro de Troña en Mondariz e consolidan unha profunda, sincera, fiel e desinteresada amizade. Cuevillas é a indiscutible referencia da arqueoloxía galega do seu tempo e Pericot unha das figuras claves da prehistoria española. Desde o ano anterior tivera que abandonar Galicia e só volvería en contadas ocasións, como a que inmortaliza a fotografía. Cando Florentino Cuevillas falece Pericot, nas páxinas do Boletín da Comisión de Monumentos, escribe un emotivo recordo sobre a fascinación que lle producira tanto o científico como a persoa.

Cuevillas e Pericot desenvolveron, xunto a outras persoas, un frutífero e admirable labor nos anos vinte. Como recoñecemento, cando se cumpren cen anos do nacemento da Revista Nós, o medio no que Cuevillas e esta Xeración publica as súas indagacións arqueolóxicas, este Museo quere participar no aniversario con dúas accións.

Por un lado, queremos mostrar a experiencia arqueolóxica desenvolta en Galicia desde 1920 ata 1936, a fin da revista e do movemento. Qué se está a facer en cada lugar e qué novidades se achegan. Igual que o facían no seu tempo, tamén cun ollo posto en Portugal.

Por outro lado, publicaremos a correspondencia persoal de Cuevillas, como medio de coñecer facetas da súa personalidade menos estudadas, introducirnos na intrahistoria de moitos proxectos e arelas e descubrir ou percibir éxitos, fracasos e preocupacións vividas.

Ao longo deste ano vimos dedicando á celebración do centenario cada Peza do mes. En datas máis próximas achegamos estas dúas novas iniciativas tomando como referencia a figura de Florentino Cuevillas, quen ademais de forxar e apoderar a identidade galega contribuíu ao incremento, estudo e salvagarda dos fondos deste Museo.

Sala de exposicións Escolma de Escultura

07/07/2020 | destacado | xeral
sec_sala

Recordamos que a sala de exposicións “Escolma de escultura“, ubicada ao carón do Claustro de San Francisco na cidade de Ourense, ten abertas as súas portas ao público cun aforo limitado.

Convidamosvos a visitar este interesante espazo da nosa cidade e a excelente escolma de escultura que acolle, con pezas que abranguen unha ampla cronoloxía dende a Idade do Bronce ata o Barroco.

Horario:

De martes a sábado de 9.00 a 21.00 horas

Domingo de 9.00 a 15.00 horas

Luns e festivos pechada

Semana Galega en Portugal. 1935

01/07/2020 | xeral
FDE002781

Tan perto, tan lonxe. Ata 1128, cando a ruptura comeza, conservaban Portugal e Galicia unha cultura e territorio común. A independencia do condado de Portugal, cunha liña marcada polo río Miño, foi primeiro máis política que social. Era tan indecisa a fronteira que as numerosas fortificacións que houbo que dispor debían colocarse en zigzag. Saussure dicía que persoas que non se entenden é porque falan distintos idiomas, pois ben falla dicir que ata o século XV Portugal e Galicia mantiveron unha mesma lingua. A partir de mediados do século XIV Galicia deixara de ter a súa importancia social e cultural perdendo o seu peso político cada vez máis a favor do centro da meseta castelá e o castelán imponse como lingua do poder. Pola súa parte, Portugal pasa a ollar con atención cara ao sur e ábrese ao mar. Sendo claramente países irmáns póñense de lombo, e a conciencia da cultura común rómpese, quedando claramente escurecida na Galicia e con protagonismo crecente na parte portuguesa.

Rematado o tránsito polos séculos escuros, mediado o século XIX, co Rexurdimento hai un acercamento por medio da lingua. Considérase que portugués e galego teñen un tronco común, o que favoreceu a identidade do galego ata entón vista como unha fala menor. Na década de 1920, especialmente grazas ás persoas que forman a Xeración Nós da que o Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense celebra este 2020 o seu centenario, a intelectualidade galega aproxímase a Portugal conscientes que co norte deste territorio posúen unha historia compartida. As páxinas de Nós e Arquivos ábrense aos escritores lusos mentres que as revistas portuguesas fan o propio cos galegos.

Por medio do Seminario de Estudos Galegos canalízase o clima de confraternidade coa velada dedicada a Carolina Michäelis de Vasconcelos ou o ingreso de numerosa intelectualidade portuguesa na institución. En 1929, acordan celebrar unha Semana Galega no Porto, organizada por Mendes Correa e Florentino Cuevillas, quen xunto a Bouza-Brey viña de recorrer o norte de Portugal en 1928. Nese momento non se puido levar a cabo, mais o proxecto continuou vixente para retomarse en 1932, aínda que novos avatares adiárona ata 1935. O programa incluíu visitas a monumentos, veladas teatrais e un inusitado programa de conferencias que reunía as novísimas investigacións realizadas en Galicia en materias como historia, arte, antropoloxía ou medicina. O día 6 de abril o grupo participante fotografouse no Grande Hotel do Bussaco para deixar como recordo a imaxe que acompañamos. Acordaron finalmente celebrar unha semana portuguesa en Galicia e publicar unhas actas no seguinte ano: 1936, non puido ser.

As actas do encontro debían comezar así: “O Seminario foi decir ao pobo portugués o que era a terra galega, foi falar da vella “terra gençor” chea de agarimo pra o pobo irmán. Mais os portugueses e dun xeito especial as xentes do Porto que dou nome á Lusitania e de Guimaraes que foi seu berce, as xentes das terras do antre Douro e Minho onde decorreran estas xornadas souperon dicir aos galegos o que é Portugal para a irmá Galicia. Que a irmandade xurada nas ribeiras do Douro, na paisaxe románica de Guimaraes, nos outos do Bussaco e nos castros da veiramar das descobertas medre en vizosos froitos para os dous pobos!”

Peza do día: Escudo de armas do Bispo Diego Zúñiga-Soutomaior

30/06/2020 | xeral
escudo_museo

#aculturasegue

Rematamos este repaso a algunhas das pezas máis senlleiras con este escudo de armas do Bispo Diego Zúñiga-Soutomaior procedente do edificio do Museo na Praza Maior.

Este escudo episcopal, do século XVII, segue o procedemento habitual da creación do brasón dos bispos, sobre todo dende o século XV pois, con anterioridade, pouco se diferencian as armas dun bispo das de calquera outro, xa que non se segue outra norma que a xeral, pero co paso do tempo vanse introducindo na práctica algúns elementos específicos. Pódese dicir que as armas dos dignitarios eclesiásticos corresponden ás do seu grupo familiar, pero pronto combinan as súas propias armas, en xeral colocadas en segundo lugar, coas do seu bispado, orde ou mosteiro, ben en dous escudos, nun escudo partido ou acuartelado. Tamén é habitual ver a combinación das armas maternas a continuación das paternas, e cando, como é habitual en España, se trata dun escudo acuartelado unha referencia dobre, á súa Igrexa (diocese propia ou a de orixe) e ao Rei, sendo tamén moi empregada a referencia ao Colexio Maior no que realizou os seus estudos eclesiásticos. Agora ben, sucede tamén con frecuencia que non contando cun brasón propio, o electo o defina no momento inmediato á súa designación.

No tempo histórico, e en Ourense, pódense ver as diferenzas no contraste que ofrece o noso escudo con outras armas episcopais documentadas no propio edificio, sexan as do bispo don Pedro González de Acevedo, -situado na fachada sobre a rúa do Bispo Carrascosa-; ou o escudo coas armas en pedra de don Xoán Manrique de Lara que se conserva na galería do primeiro andar sobre o xardín. Esa situación é reveladora dos progresos normalizadores que na heráldica hispánica, pero tamén na doutros países europeos, se produciu nos séculos XVII e XVIII, etapa na que se formulou unha teoría heráldica xeral ata ese momento moi flexible.

Máis información na Peza do mes de decembro de 2006

Peza do día: Phalera

29/06/2020 | xeral
falera_museo

#aculturasegue

O termo “phalera”, de orixe grega, foi usado polos romanos para designar cousas diferentes aínda que vinculadas entre sí, en tanto en canto serve para definir obxectos metálicos ornamentais relacionados co exército. Trátase pois dun vocábulo polivalente, que fai referencia ao disco metálico decorado con diferentes motivos e ornamentacións iconográficas, do que se poden sintetizar dúas funcións básicas. Unha delas formando parte das gornicións dos cabalos, ben como simples obxectos decorativos pendendo das gornicións, ou servindo como pezas de unión das correas que forman os arreos. Outra das súas funcións era a de servir como condecoracións militares. Tampouco debemos esquecer que o nome tamén se lle aplicou a unha xoia feminina, que por levarse colgada do pescozo, recordaba o aspecto das “phalerae”.

En concreto, a utilidade da peza que nos ocupa parece estar relacionada co complexo mundo das condecoracións militares, “dona militaria”.

As “phalerae” aparecen mencionadas en moitas inscricións e decorando monumentos funerarios, xunto a outras condecoracións como as coroas e os brazaletes. Sen embargo, aínda que non foi posible determinar con exactitude o rango que ocupaban entre o resto das condecoracións, nin en qué circunstancias concretas se concedían, parece admitido que lles eran outorgadas aos simples soldados e a outros militares ata o grao de centurión.

Ésta foi atopada na Cidá do Castro de San Millán en Cualedro. Trátase dunha placa cuadrangular con catro argolas circulares nos ángulos, unidas entre si mediante catro pares de arquiños en forma de ferradura que servían para as correas. Na parte central o disco toma forma antropomorfa, mostrando un mascarón feminino de trazos esquemáticos en ríxida disposición frontal, cun peiteado de grandes ondas lonxitudinais e toucado por un veo que segue a moda do século III ou posterior.

Máis información na Peza do mes de outubro de 2000

← entradas máis antigas